Inclusief onderwijs is onderdeel geworden van de wereldwijde agenda, gekoppeld aan de noodzaak om onderwijssystemen over de hele wereld te transformeren om gelijke kansen en participatie te bieden aan alle kinderen en jongeren. Vanwege de brede waaier van bewijs over inclusief onderwijs binnen de wetenschappelijke en professionele gemeenschap, is er geen volledige consensus over een unieke definitie. Het begrip van inclusief onderwijs varieert afhankelijk van contextuele, culturele, historische en methodologische aspecten (Florian, 2017). Voor de doeleinden van het I CO-COPE project, zijn drie dimensies geïdentificeerd waarin het concept van Inclusief Onderwijs kan worden gedefinieerd (Silveira-Maia, M. et al., 2025).
Dimensie ethiek en waarden
Inclusief onderwijs wordt gezien als een menselijk recht en morele plicht, nauw verbonden met democratie, participatie en gelijkheid (Silveira-Maia & Santos, 2020).Het heeft tot doel maatschappelijke rechtvaardigheid te bevorderen door het creëren van een rechtvaardige en rechtvaardige samenleving die diversiteit waardeert en iedereen gelijke kansen biedt, ongeacht handicap, etniciteit, geslacht, leeftijd, seksuele geaardheid of religie (Bhugra, 2016, p. 336; Haug, 2017).
Beleidsdimensie
Landen die het VN-Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap (2006) hebben geratificeerd, hebben verschillende nationale beleidslijnen voor de implementatie van inclusief onderwijs. Over het algemeen omvat inclusief onderwijs echter de volgende sleutelprincipes (Artikel 24 UN-CRPD):
Toegang tot onderwijs voor iedereen betekent een gemeenschappelijke leeromgeving creëren voor alle leerlingen in hun lokale gemeenschap
Kwaliteitsonderwijs betekent diversificatie van strategieën en ondersteuning om alle leerlingen te betrekken.
Deze principes worden weerspiegeld in de definitie van het Europees Agentschap voor Speciale Behoeften en Inclusief Onderwijs (2015), die stelt dat "inclusieve onderwijssystemen tot doel hebben alle leerlingen [...] betekenisvolle onderwijskansen van hoge kwaliteit te bieden in hun lokale gemeenschap, samen met hun vrienden en leeftijdsgenoten" (Europees Agentschap, 2015, p.1).
Praktijk en meetdimensie
In de praktijk betekent inclusief onderwijs het identificeren en verminderen van belemmeringen in het onderwijs voor alle leerlingen, "zodat ze toegang hebben tot, aanwezig zijn bij en deelnemen aan en optimale academische en sociale resultaten behalen op school" (Slee, 2018, p.2).
Aan de ene kant betekent dit dat inclusief onderwijs een procesgericht perspectief weerspiegelt dat het ziet als een nooit eindigende zoektocht naar betere manieren om te reageren op diversiteit (Ainscow, 2020). Anderzijds weerspiegelt inclusief onderwijs een studentgericht perspectief dat zich uitstrekt van de aanwezigheid van de leerling op school, tot de plaatsing van leerlingen met en zonder speciale onderwijsbehoeften in dezelfde klas, tot gelijke deelname aan schoolactiviteiten, tot het maken van academische en sociale vooruitgang.
Klik hier om een visualisatie van alle drie de dimensies te zien.
-
Bekijk de volgende video om meer te weten te komen over hoe inclusief onderwijs in de klas kan worden geïmplementeerd (praktijkgerichte dimensie) en ontdek de belangrijkste kenmerken voor een succesvolle toepassing.
Referenties
Ainscow, M. (2020). Inclusie en gelijkheid in het onderwijs: Making sense of global challenges. Prospects, 49, 123-134. https://doi.org/10.1007/s11125-020-09506-w
Ainscow, M., Booth, T., & Dyson, A. (2006). Verbeteren van scholen, ontwikkelen van inclusie. Routledge.
Bhugra, D. (2016). Sociale discriminatie en sociale rechtvaardigheid. International Review of Psychiatry, 28(4), 336-341. https://doi.org/10.1080/09540261.2016.1210359
Onderwijsmonitoringsverslag, integratie en onderwijs. UNESCO. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000265773
Europees Agentschap voor speciale behoeften en inclusief onderwijs. (2015). Agentschapspositie over inclusieve onderwijssystemen. EASNIE. https://www.european-agency.org/resources/publications/agency-position-inclusive-education-systems-first-edition
Europese Commissie: Uitvoerend Agentschap Europees Onderwijs en Cultuur, Diversiteit en inclusie in scholen in Europa bevorderen - Eurydice-verslag - Belangrijkste bevindingen, Publicatiebureau van de Europese Unie, 2023, https://data.europa.eu/doi/10.2797/593338
Florian, L. (2017). Het hart van inclusief onderwijs is samenwerking. Pedagogika, 126(2), 248-253. https://doi.org/10.15823/p.2017.32
Haug, P. (2017). Inzicht in inclusief onderwijs: idealen en realiteit. Scandinavian Journal of Disability Research, 19(3), 206-217. https://doi.org/10.1080/15017419.2016.1224778
Silveira-Maia, M., Neto, C., Sanches-Ferreira, M., Alves, S., Durães, H., Breyer, C., Vandenbussche, E., Boonen, H., Zacharová, Z., Ferková, Š., Schukoff, P., Unterreiner, S., & Teijsen, E. (2025). Mapping CoP for inclusion: a Knowledge Base. Instituto Politécnico do Porto. https://doi.org/10.26537/e.ipp.136
Silveira-Maia, M. & Santos, M.A. (2020). Ética na investigação em educação inclusiva: conversão dos valores da inclusão para a prática investigativa com crianças e jovens com necessidades adicionais de suporte. In I. Nascimento, P. S. Neto (Eds.), Ensaios sobre ética e investigação em Psicologia e em Educação. Mais Leituras.
Slee, R. (2018). Het definiëren van de reikwijdte van inclusief onderwijs: denkstuk voorbereid voor het 2020 Global education monitoring report, Inclusion and education. Paper in opdracht van de 2020 Global. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000265773
UNESCO. (2005). Richtlijnen voor inclusie: Ensuring Access to Education for All. UNESCO.
Als je dieper wilt graven, raden we je de volgende publicatie aan:
UNESCO. (2005). Richtlijnen voor inclusie: Zorgen voor toegang tot onderwijs voor iedereen. UNESCO.
Inclusief onderwijs is onderdeel geworden van de wereldwijde agenda, gekoppeld aan de noodzaak om onderwijssystemen over de hele wereld te transformeren om gelijke kansen en participatie te bieden aan alle kinderen en jongeren. Vanwege de brede waaier van bewijs over inclusief onderwijs binnen de wetenschappelijke en professionele gemeenschap, is er geen volledige consensus over een unieke definitie. Het begrip van inclusief onderwijs varieert afhankelijk van contextuele, culturele, historische en methodologische aspecten (Florian, 2017). Voor de doeleinden van het I CO-COPE project, zijn drie dimensies geïdentificeerd waarin het concept van Inclusief Onderwijs kan worden gedefinieerd (Silveira-Maia, M. et al., 2025).
Dimensie ethiek en waarden
Inclusief onderwijs wordt gezien als een menselijk recht en morele plicht, nauw verbonden met democratie, participatie en gelijkheid (Silveira-Maia & Santos, 2020).Het heeft tot doel maatschappelijke rechtvaardigheid te bevorderen door het creëren van een rechtvaardige en rechtvaardige samenleving die diversiteit waardeert en iedereen gelijke kansen biedt, ongeacht handicap, etniciteit, geslacht, leeftijd, seksuele geaardheid of religie (Bhugra, 2016, p. 336; Haug, 2017).
Beleidsdimensie
Landen die het VN-Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap (2006) hebben geratificeerd, hebben verschillende nationale beleidslijnen voor de implementatie van inclusief onderwijs. Over het algemeen omvat inclusief onderwijs echter de volgende sleutelprincipes (Artikel 24 UN-CRPD):
Toegang tot onderwijs voor iedereen betekent een gemeenschappelijke leeromgeving creëren voor alle leerlingen in hun lokale gemeenschap
Kwaliteitsonderwijs betekent diversificatie van strategieën en ondersteuning om alle leerlingen te betrekken.
Deze principes worden weerspiegeld in de definitie van het Europees Agentschap voor Speciale Behoeften en Inclusief Onderwijs (2015), die stelt dat "inclusieve onderwijssystemen tot doel hebben alle leerlingen [...] betekenisvolle onderwijskansen van hoge kwaliteit te bieden in hun lokale gemeenschap, samen met hun vrienden en leeftijdsgenoten" (Europees Agentschap, 2015, p.1).
Praktijk en meetdimensie
In de praktijk betekent inclusief onderwijs het identificeren en verminderen van belemmeringen in het onderwijs voor alle leerlingen, "zodat ze toegang hebben tot, aanwezig zijn bij en deelnemen aan en optimale academische en sociale resultaten behalen op school" (Slee, 2018, p.2).
Aan de ene kant betekent dit dat inclusief onderwijs een procesgericht perspectief weerspiegelt dat het ziet als een nooit eindigende zoektocht naar betere manieren om te reageren op diversiteit (Ainscow, 2020). Anderzijds weerspiegelt inclusief onderwijs een studentgericht perspectief dat zich uitstrekt van de aanwezigheid van de leerling op school, tot de plaatsing van leerlingen met en zonder speciale onderwijsbehoeften in dezelfde klas, tot gelijke deelname aan schoolactiviteiten, tot het maken van academische en sociale vooruitgang.
Klik hier om een visualisatie van alle drie de dimensies te zien.
-
Bekijk de volgende video om meer te weten te komen over hoe inclusief onderwijs in de klas kan worden geïmplementeerd (praktijkgerichte dimensie) en ontdek de belangrijkste kenmerken voor een succesvolle toepassing.
Referenties
Ainscow, M. (2020). Inclusie en gelijkheid in het onderwijs: Making sense of global challenges. Prospects, 49, 123-134. https://doi.org/10.1007/s11125-020-09506-w
Ainscow, M., Booth, T., & Dyson, A. (2006). Verbeteren van scholen, ontwikkelen van inclusie. Routledge.
Bhugra, D. (2016). Sociale discriminatie en sociale rechtvaardigheid. International Review of Psychiatry, 28(4), 336-341. https://doi.org/10.1080/09540261.2016.1210359
Onderwijsmonitoringsverslag, integratie en onderwijs. UNESCO. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000265773
Europees Agentschap voor speciale behoeften en inclusief onderwijs. (2015). Agentschapspositie over inclusieve onderwijssystemen. EASNIE. https://www.european-agency.org/resources/publications/agency-position-inclusive-education-systems-first-edition
Europese Commissie: Uitvoerend Agentschap Europees Onderwijs en Cultuur, Diversiteit en inclusie in scholen in Europa bevorderen - Eurydice-verslag - Belangrijkste bevindingen, Publicatiebureau van de Europese Unie, 2023, https://data.europa.eu/doi/10.2797/593338
Florian, L. (2017). Het hart van inclusief onderwijs is samenwerking. Pedagogika, 126(2), 248-253. https://doi.org/10.15823/p.2017.32
Haug, P. (2017). Inzicht in inclusief onderwijs: idealen en realiteit. Scandinavian Journal of Disability Research, 19(3), 206-217. https://doi.org/10.1080/15017419.2016.1224778
Silveira-Maia, M., Neto, C., Sanches-Ferreira, M., Alves, S., Durães, H., Breyer, C., Vandenbussche, E., Boonen, H., Zacharová, Z., Ferková, Š., Schukoff, P., Unterreiner, S., & Teijsen, E. (2025). Mapping CoP for inclusion: a Knowledge Base. Instituto Politécnico do Porto. https://doi.org/10.26537/e.ipp.136
Silveira-Maia, M. & Santos, M.A. (2020). Ética na investigação em educação inclusiva: conversão dos valores da inclusão para a prática investigativa com crianças e jovens com necessidades adicionais de suporte. In I. Nascimento, P. S. Neto (Eds.), Ensaios sobre ética e investigação em Psicologia e em Educação. Mais Leituras.
Slee, R. (2018). Het definiëren van de reikwijdte van inclusief onderwijs: denkstuk voorbereid voor het 2020 Global education monitoring report, Inclusion and education. Paper in opdracht van de 2020 Global. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000265773
UNESCO. (2005). Richtlijnen voor inclusie: Ensuring Access to Education for All. UNESCO.
Als je dieper wilt graven, raden we je de volgende publicatie aan:
UNESCO. (2005). Richtlijnen voor inclusie: Zorgen voor toegang tot onderwijs voor iedereen. UNESCO.